Radio Fortune Africa -Ukweli na Burudani

https://zeno.fm/radio/radio-fortune-africa

Na : Cantona Joseph|RFA

Maelezo kuhusu taarifa

Katika mojawapo ya maeneo yenye baridi kali na yaliyo mbali, kundi la kina mama linatekeleza jukumu ambalo wengi huliona si la kawaida: Kulinda mnyama pori adimu na mmoja wa wawindaji hatari zaidi duniani chui anayeishi kwenye milima yenye theluji (Snow Leopard).

Chui hawa wanapatikana katika nchi 12 pekee katika eneo la Asia ya Kati na Kusini. India ndiyo makao ya idadi kubwa zaidi ya chui wa aina hii duniani, ikiwa na takriban chui zaidi ya 700, kulingana na utafiti uliofanyika mwaka 2023.

Moja ya maeneo wanayopatikana ni karibu na kijiji cha Kibber, kilichopo katika bonde la Spiti, jimbo la Himachal Pradesh, nchini India. Eneo hilo la nyanda za juu linajulikana kama jangwa lenye baridi kali katika Milima ya Himalaya. Hapa, chui hawa wanaotambulika na jamii kama “mazimwi ya milimani” hutembea kimya kimya katika milima yenye miamba bila kuonekana kirahisi.

Kwa miaka mingi, chui hawa walionekana kama tishio kwa jamii, hasa kwa kuvamia mifugo. Hata hivyo, mtazamo wa wakazi wa Kibber na vijiji jirani unaanza kubadilika. Watu wengi sasa wanaelewa kuwa chui wa theluji wana jukumu muhimu katika mfumo wa ikolojia, hasa katika kudhibiti idadi ya wanyama wengine na kulinda mazingira ya milimani yanayokabiliwa na vitisho vikubwa.

Wakazi wa eneo hilo humfahamu chui huyu kwa jina la Shen, huku kundi la kina mama wanaolinda wanyama hao wakijulikana kama Shenmo. Kina mama hao wamepokea mafunzo kutoka Idara ya Uhifadhi Misitu kwa kushirikiana na wanasayansi wa uhifadhi. Wamefundishwa kufuatilia chui kwa kutumia kamera mitego, kusimamia vifaa vya ufuatiliaji, pamoja na kuchambua picha na data za wanyama hao wanapopita porini.

“Awali wanaume ndiyo waliokuwa wakifanya kazi ya kuweka kamera. Tulijiuliza, kwa nini sisi tusifanye kazi hii pia?” anasema Lobzang Yangchen, mmoja wa wasimamizi wa miradi hiyo anayefanya kazi katika shirika la Nature Conservation Foundation (NCF) kwa ushirikiano na serikali.

Yangchen alikuwa miongoni mwa kina mama waliokusanya takwimu katika utafiti wa mwaka 2024, ambao ulionyesha ongezeko la idadi ya chui katika jimbo hilo kutoka 51 mwaka 2021 hadi 83.

Tathmini hiyo iliripoti idadi ya chui wa theluji pamoja na spishi nyingine 43 za wanyamapori, kwa kutumia kamera zilizotegwakwa muda katika eneo lenye ukubwa wa takriban kilomita za mraba 26,000. Chui walitambuliwa kwa kuchunguza michoro ya mistari na madoa mwilini, mbinu ya kawaida inayotumika kuwatambua wanyama wa familia ya paka wenye alama za kipekee.

Matokeo ya utafiti huo sasa yanatumika katika mipango mikubwa ya uhifadhi wa mazingira katika maeneo wanayoishi wanyamapori hao.

“Mchango wao ulikuwa muhimu sana katika juhudi za kuwatambua chui binafsi,” anasema Goldy Chhabra, Naibu Mkurugenzi wa Uhifadhi wa Wanyamapori na Misitu katika eneo la Spiti.

Katika siku za utafiti, kina mama hao huamka mapema alfajiri, hukamilisha kwanza majukumu yao ya nyumbani, kisha hukutana na wahifadhi wenzao kambini. Kutoka hapo, husafiri kwa gari hadi mahali panapowezekana kufikika, kisha huendelea kwa miguu.

Safari hizo huhusisha kutembea kwa kilomita kadhaa, kupanda maeneo ya milimani na kufikia urefu wa takriban mita 4,300 juu ya usawa wa bahari, ambako hewa ni nyembamba na huathiri uwezo wa kupumua, na kuwafanya wachoke haraka.

BBC iliandamana na kina mama hao katika moja ya safari hizo mwezi Disemba mwaka jana. Baada ya saa kadhaa za kutembea kwenye baridi kali, walifika katika njia nyembamba sana ya milimani.

Yangchen alituonyesha alama za makucha na nyayo za chui ardhini.

“Hii inaonyesha kuwa chui wa theluji alipita hapa saa chache zilizopita. Alama hizi ni za hivi karibuni,” alisema.

Mbali na alama za kucha, kundi hili hutafuta pia ishara nyingine za uwepo wa chui, ikiwemo alama za kucha alizokwaruza kwenye miti, harufu ya mwili wake na hata harufu ya mkojo. Baada ya kuthibitisha ishara hizo, huweka kamera katika eneo husika.

Mwanamke mmoja hufanya uchunguzi unaojulikana kama “walking test”, ambapo hutembea kwenye njia aliyopita mnyama huyo ili kubaini kama kamera iliyowekwa itaweza kumnasa chui kwa uwazi endapo atapita tena.

Kundi hilo kisha husonga mbele hadi maeneo ambayo chui walirekodiwa awali, hukusanya kadi za kumbukumbu (memory cards) kutoka kwenye kamera zilizopo na kuweka kadi mpya.

Ifikapo mchana, hushuka kutoka mlimani na kurejea kambini, ambako hunakili data waliokusanya na kuchambua picha zilizorekodiwa kwa kutumia teknolojia maalum ya kisasa ambayo wengi hawajawahi kuitumia.

“Nilisoma hadi darasa la tano pekee,” anasema Chhering Lanzom.

“Mwanzoni nilikuwa na hofu kutumia kompyuta, lakini taratibu nikajifunza kutumia kipanya na kibodi.”

Akina mama hao walijiunga na mpango unaojulikana kama Camera Trapping Programme mwaka 2023. Mwanzoni, uhifadhi wa wanyamapori haukuwa jambo walilolipenda. Hata hivyo, upweke na ukimya wa msimu wa baridi kali uliwapa motisha ya kujihusisha na kazi hiyo, hasa kwa kuwa shughuli za kilimo hupungua kipindi hicho.

“Awali kazi ya kuwafuatilia chui haikutuvutia sana,” anasema Lobzang.

“Tulijiunga kwa sababu tulitaka kujifunza zaidi, na pia tulifahamishwa kuwa kuna kipato kinachotokana na kazi hii.”

Kina mama hao hulipwa kati ya rupia 500 hadi 700 kwa siku, sawa na takriban dola 5.46 za Marekani.

Hata hivyo, mbali na kipato wanachopata, kazi hiyo imechangia kwa kiasi kikubwa kubadili mtazamo wa jamii kuhusu chui wa theluji, kutoka kuwa tishio hadi kuwa rasilimali muhimu ya ikolojia inayopaswa kulindwa.

Sawa, nimeifanyia uhariri wa kitaalamu, nikarekebisha makosa ya tahajia na sarufi, nikaweka mtiririko mzuri wa habari, na kupunguza maneno yaliyokuwa yanajirudia bila kupoteza maana:

“Awali tuliamini kuwa chui wa theluji ni adui wetu,” anasema Dolma Zangamo, mkazi wa kijiji hicho.

“Lakini sasa tunaelewa kuwa kuwahifadhi wanyama hao ni jambo muhimu sana.”

Mbali na majukumu ya kufanya tathmini na ufuatiliaji wa chui, wanawake hao huwasaidia pia wanakijiji kupata huduma muhimu za serikali, ikiwemo bima mbalimbali zinazolinda mifugo yao. Pia huwahamisha wakazi kujenga mazizi imara yasiyoweza kuvunjwa na wanyama wawindaji kutoka milimani.

Aidha, wanawake hao hupatiwa mafunzo ya kujenga mazizi kwa kutumia mawe na waya wa seng’enge, ili kuzuia chui kushambulia mifugo, hasa nyakati za usiku.

Juhudi hizo zinafanyika wakati ambapo kuna utambuzi unaoongezeka wa umuhimu wa chui wa theluji, pamoja na mchango wa kina mama katika kuwalinda. Bonde la Spiti limejumuishwa hivi karibuni katika mtandao wa kimataifa wa Cold Desert Biosphere Reserve, unaosimamiwa na shirika la UNESCO. Mpango huo unalenga kulinda mazingira yaliyo hatarini na, wakati huo huo, kusaidia jamii zinazoishi katika maeneo hayo.

Wakati mabadiliko ya tabianchi yanapoendelea kubadilisha mazingira ya Milima ya Himalaya, wahifadhi wa mazingira wanasema kuwa juhudi za kijamii kama hizi ni muhimu sana katika kulinda spishi adimu kama chui wa theluji (Snow Leopard).

“Mara tu unapozihusisha jamii, uhifadhi unakuwa rahisi kuutekeleza na kuudumisha,” anasema Deepshikha Sharma, Mkurugenzi wa Mipango katika shirika la Nature Conservation Foundation (NCF).

“Wanawake hawa hawatusaidii tu; wanajifunza pia kuwa wataalamu wa uhifadhi wa mazingira na wanyamapori,” anaongeza.

Kwa kina mama hao, majukumu wanayoyatekeleza yanawafanya wajihisi ukaribu mkubwa na ardhi yao, kijiji chao, milima iliyowalea na mazingira yanayowazunguka.

“Tulizaliwa hapa, na hapa ndipo tunapopafahamu vyema zaidi,” anasema Lobzang.

“Wakati mwingine tuna hofu, kwa sababu tunajua chui ni wanyama wawindaji, lakini hapa ndipo nyumbani kwetu.”

All Rights Reserved © The Cantona Group PLC||2026